29 Mayıs 2015 Cuma

"Qırımnı içimde taşıyım…"

Bu ad menim qulağıma ta yetmişinci senelerniñ soñlarında, studentlik yıllarında çalınğan edi. Studentlerden kimdir maña gizliden, büyük bir sır olaraq bu adnı aytqan edi: Cınğız Dağcı!
Bu addan  bütün sovet sisteması qorqa edi. Amma Cınğız Dağcı qorqunçlı, deşetli, vahşiy degil de, aksine mulâyim, külerüzlü, merametli bir insandır. Sistemanı qorquzğan şey, işte, onuñ eserleri, romanlarıdır… Olarnıñ hepisi Qırım haqqında, qırımtatarlar haqqında, qırımtatarlarnıñ milliy şuur, milliy özgünlik, milliy devletçilik oğrunda alıp barğan küreşidir. Bu eserler qocaman, üç başlı yılan kibi bir vahşiane sistemağa qarşı atılğan acuvsız oqlardır, qırımtatar halqınıñ yürek feryadı ve imdatıdır. Şu sebepten de KGB, kommunist partiyası bu adnı milletten gizlemek istedi.

Ve lâkin, süngüni çuvalda saqlap olamadı, em de gizlep olamaycağı belli edi: haqiqatnı ebediy degil de, vaqtınca bile gizlemek mümkün degil.
İşte, Cınğız Dağcınıñ romanları birer-birer tuvğan ana yurtuna qaytıp başladırlar, uzaq seferge ketken insanlar kibi qaytıp başladılar. "Men Qırımdan ketmedim, Qırımnı men kendi içimde taşıyım, desem maña inanmay bilesiñiz. Ne demek istegenimni daha yahşı añlaya bilmeñizni ümüt etem. Ebet, aks alda eserlerim, yazılğan biçimde yazıla bilmez edi…"
"Bir milletniñ barlığı yalıñız  onuñ şanlı ve aydın keçmişine degil, tökken közyaşlarına, mañlay terine, çekken horluqlarına, ayaqlar astında qala-qala ezilmesine, biñ bir kere ezilip, iç bir kimseden yardım beklemeyip, tekrar ayaqqa turmasına, ya da ayaqta qalmaq arzusına tayanır. Men bunı bilem. Amma bunı menden de yahşı Canköy civarlarında qazılğan oyuqlarda yatqanlar bilirler…" Cınğız Dağcınıñ Türkiye matbuat organlarına, umumen gazetacılarğa bergen siyrek-sepelek intervyüları da aynı şu yönelişte, aynı şu mevzular çerçivesindedir.
Kommunist partiyasınıñ, Sovet hükümetiniñ bir avuç millet-qırımtatarlarğa qarşı tutqan yolunı – terroristik siyaset, dep adlandırğan ve buña vucudınıñ her bir üceyresinen emin olğan Cınğız Dağcı haqqında bundan dört-beş yıl evelsi aqsaqal şairimiz Reşid Murattan eşitken edim. Bundan soñ Cınğız Dağcığa olğan merağım daha ziyade arttı. 1990 senesiniñ başlarında türkiyeli vatandaşımız Ertuğrul Qaraşqa yazğan mektüplerimden birinde ondan Cınğız Dağcını soraştırdım. Aradan bir-eki ay keçer-keçmez Ertuğrul-bey maña Cınğız Dağcınıñ bir qaç romanını bağışladı. Başım kökke yetti.
Cınğız Dağcınıñ eserlerini oqur ekenim, ğalebe ve mağlübiyetniñ, közyaş ve tebessümniñ, sevgi ve nefretniñ, an ve ebediyetniñ, ömür ve ölümniñ, tiz ve yürekniñ angi renkte olğanını añlap başladım: olarnıñ hepisi Qırım renkinde ediler. Bundan ötrü, "O topraqlar bizimdir", " Yurtunı ğayıp etken adam", "Badem dhalına asılğan sabiyler" ve saire romanları qırımtatar romancılığını, qırımtatar edebiyatına, qırımtatar milliy areketine, qırımtatar milliy-azatlıq küreşiniñ tarihına, umumtürk edebiyatı ve tarihına qoşulğan, altın suvlarınen yazılğan bediy-edebiy abidelerdir…
Cınğız Dağcı kim? O bu aqta şöyle yazğan edi: "Men 1916 senesi mart 9-da, Qırımda Yalta şeerine yaqın Qızıltaş köyünde doğdum. Babam Emir Hüseyin Dağcı kendi toprağını saçıp-biçken orta allı bir adam edi. Balalığım raatlıq içinde keçmedi. Qıtlıqlar, zelzeleler biri-birini quvdılar. Milis qorqusı ise bir qılıç kibi daima başımıznıñ üstünde salanıp turdı. 1932 senesinde qırımtatarlarnıñ elindeki bütün topraqlar çekilip alındı. Köyde qurulğan kolhozda halqımız öz topraqlarında birer ırğat çalışmağa başladı. İşte, bu sırada bir qış-qiyamet künü silâlı rus askerleri evimizniñ qapısına kelip dayandılar ve zavallı babamnı alıp kettiler. Ertesi künü iç bir sebepsiz yeri-yuvasından qoparılğan, alıp ketilgen yalıñız menim babam olmağanını, bütün emcelerimniñ ailelerinen beraber belli olmağan bir yerge sürgün etilgenini,  köyniñ de yarı-yarığa boşalıp qalğanını kördim. Anam ve yedi qardaşımnen beraber yol ortasında qaldıq.
Bunıñ üstüne qoranta başları sürgün etilgenlerniñ ellerinden çalışmaq aqqı da alındı, biz özümizni qara sefalet içinde buldıq. Babam Aqmescit apshanesinde bir yıl tutuldıqtan soñra, serbest bıraqıldı. 1940 senesine qadar kendi elimiznen qurğan kümeske beñzegen bir evçikke sığışaraq zar-zor yaşadıq. (Bu evçik Aqmescitte Qantar maalesinde (Çehov soqağı) yerleşkendir. O daha tura. - Yu.Q.)
Başlanğıç tahsilimni köy mektebimde alğanımdan soñ, orta mektepke Aqmescitte  bardım. Eki yıl daha Aqmescit pedagogika institutında oquvımnı devam ettim. Ancaq onu bitirmeden, 1940-ta askerge alındım. Qısqa bir tahsilden soñ Ukraina cebesine yollanıldım. Leytenant unvanında almanlarğa qarşı cenkleştim. 1941-de esir tüştm. Çoq sıqıntılı esaret künlerini keçirdim. Açlıq, hastalıqlarğa qarşı küreşüvden ğayrı, almanlarnıñ esirlerge yapqan deşetli muammeleri, ğayrıinsaniy eziyetlerine qarşı sağ qalmağa areket ettim. Bu arada almanlar müsülman sovet esirlerinden tertip etken "türk tumeni"nde mecburiyen hızmet ettim. cihan cenkiniñ ilk aylarında almanlar tarafından esir alınğan sovet askerleri arasında bulunğan müsülmanlar bir yıl qadar kontslagerlerde tutulğan soñ zar-zornen ayaq üstünde turıp olğan, amma üstlerinde kendi kemiklerini örtken terilerinden başqa iç bir şey qalmağan soylarını bir kenarğa çıqardılar. 1942 senesiniñ baarinde almanlarnıñ: "Sen müsülmansıñmı?" - degen sualine "Elhamdulillâh men Müsülmanım ve türküm" cevabını bergenler bir çetke çıqarılıp, poyezdlarğa yüklenildi ve Polşanıñ territoriyasına sürüldi. Olarnıñ "qabaatları" ve "günâhları" "Elhamdulillâh müsülmanım" demelerinden başlandı.
… Müsülmanlardan tertip etilgen bu tumende tek qırımtatarlar degil, turkmenler, qırğızlar, tacikler, azerbaycanlılar da bar edi. Amma cenkten soñ tek qırımtatarlar qabaatlandı. Eger qırımtatarlar almanlarnen iş birligi yapqan olsalar, diger müsülmanlar ne yaptılar? Ne içün olar bizler kibi yurtlarından sürgün etilmedi?..
Büyük maceralardan soñ menim kibi türk ve müsülman bazı esirlernen beraber biz "Türk tumeni"ni terk ettik. Ölüm qorqusınen tolu uzun künlerden soñ Avstriyadan keçip, İtaliyağa barıp çıqtım ve dos-doğru barıp, Qızıl Haç cemiyetini teslim oldım. O yerden de İngilterege kelip yerleştim…
İşte, qırımtatar edebiyatınıñ, umumtürk edebiyatınıñ körümli vekili, özgün yazıcı, gumanist, vatanperver insan Cınğız Dağcı şimdi Londonda yaşay. Edebiyatnen oğraşa, özüniñ o qadarlıq çoq olmağan yaqın tanış-bilişlerinen mektüpleşe, vatan derdinen yaşay, oy-fikirlerinen tuvğan yurtunda, tuvğan halqınen birlikte bu deşetli hayatnıñ aylanmaları, enişli-yoquşlı, çıtırmanlı yollarından keçe ve kene yolğa, ucuz-bucaqsız yolğa atlana…
O mektüplerinden birinde şöyle, dep yazğan edi:
"Çoq sayğılı qardaşım Yunus!
Eyecannen yazılğan, meni de eyecanğa qoyğan mektübiñizni qardaşımız Ertuğrul Qaraşnıñ vastası ile aldım. her şeyden evel sevgi ve alâqañız içün sizge teşekkür bildirem. Eksik olmañız.
Mektübiñizni diqqatnen oqudım. Yurtqa qaytqan halqımıznıñ başına tüşken zorluqlar menim içün de çoq kederli bir aldır. Kene de bütün bu zorluqlarğa baqmadan, halqımız ana-Vatanğa qaytuv küreşini toqtatmaycağına ümüt besleyim.
Qırım ve qırımtatarlarnıñ bugünki vaziyetleri haqqında bu yerde çoq şey bilmeyim. Bütün bildiklerim Kiyev ve "Azatlıq" radiolarından eşitken şeylerim, bir de Anqarada çıqqan "Emel" jurnalından oquğan haberlerimnen sıñırlanğandır. Kene de soñki bir-eki yıl içinde Qırımğa 200-biñge yaqın yurtdaşlarımıznıñ qaytabilmesi küçükletip aytılacaq muvafaqiyet olmağanını añlayım.  Elbet, her şeyden evel  ve her şeyden ustte olarnıñ maddiy ve iqtisadiy hayatları kelir ve turar. Bunıñnen beraber, mektübiñizde yazğanıñız kibi  maneviy ve medeniy hayatları ğayet emiyetlidir. Bu sahadaki çalışmalarıñıznı taqdirleyim. Tabiy, men de faydalı olmaq isteyim. Amma nasıl? Bilgeniñiz kibi menim bütün eserlerim türkçe yazılğan, Türkiyede neşir etilgendir.
Türkçe yazmağa 1945 seneleriniñ ortalarında başladım. O devirde qırımtatarca yaza bilsem bile, eserlerim kün ışığına çıqacağına ümüt beslep olamay edim. Zaten, türkçe yazar ekenim bu eserlerniñ bir oquyıcı kütlesine barıp yetecegini ve belki de bir kün ola sesimniñ halqımız arasında eşitilecegini de ümüt etken edim…
Siz mektübiñizniñ bir yerinde: "Siz öz eserleriñizniñ öz tuvğan tiliñizde çıqmasına qarşı olmazsıñız, qırımtatar oquyıcısına, milletiñizge yoq demezsiñiz" - deysiñiz. Bundan evelki mektübimde de yazğan edim: sesimniñ halqımız arasında eşitilmesi meni içün başlı-başına bir bahttır. Bunı bilmeñizni ve samimiyligimden şübelenmemeñizni rica etem.
Mektübiñizden añlaşılğanına köre, siz eserlerimni oquğansıñız. Tercime etmek içün angisini, ve angilerini köz ögünde tutqanıñıznı bilmeyim. Amma angisi olsa olsun, bunıñ ğayet qıyın bir iş olğanını añlaydırsıñız. Bu çeşit çalışmanı ancaq eki tilni de yahşı bilgen ve özü de yahşı bir yazıcı olğan bir arqadaş yapa bilir…
Eserlerimden tüşecek qalem aqqına kelgende ise, satıluvdan elde etilecek para bir qırımtatar qorantasınıñ Qırımğa kelip yerleşmesiniñ masrafını tutsa, sevinirim… Zaten qalem aqqımnı Qırımdaki Camiler ve ya başqa bir hayriye cemiyetlerine bere bilirsiñiz…  Bunı arqadaşlarıñıznen laqırdı etip baqıñız, ayrıca Ayder Osmanğa añlatıñız.
…Men ancaq şahsıma ve eserlerime nisbeten köstergen alâqa ve samimiyligiñizge teşekkür bildirem.
Qardaşım Yunus,
men siziñ ve ayrıca Ayder Osman kibi arqadaşlarnıñ çalışmalarını taqdirlegenimni bir daha tekrarlayım ve ögüñizde turğan bütün zorluqlarğa rağman, çalışmalarıñıznı devam ettirmeñizni ümüt etem. Çalışqan bir insan her vaqıt qazanır, ve Tañrınıñ yardımı ile hayatta bütün güzel şeyler ertemi-keç, çalışqan bir insannıñ ayağına kelir. Bundan raatsızlanmañız.
Sayğı ve selâmnen C. Dağcı".

…Cınğız Dağcınıñ ana topraqqa ilk ayaq basqan, qırımtatar oquycısınıñ diqqatına avale etilgen, ilk bismillânen aldımızğa çıqqan eseri "Olar da insan edi" romanı. Böyleliknen tek Cınğız Dağcınıñ icadında, hayatında degil, bütün qırımtatar edebiyatında yañı bir sahife – Cınğız Dağcınıñ romanlarınıñ vatanğa qaytuv sahifesi açıla.

Yunus Qandım
Действия:

0 коммент.:

Yorum Gönder