2 Haziran 2015 Salı

ÇAP, AĞ LAV, ÇAP!.. (I)

- Ne de hucur adıñ bar… Ağ-lav! Saña ad berecekte… yoq… saña ad qıdırıp, qılavuzdan qılavuzğa çapqalap yürgende, anañ, ne, qayğana pişire edimi, yoqsam,  qatıq uyuta edimi?.. Hmmm… Asılında seniñ anañ, babañ, doğğan yeriñ, künüñ barmı, yoqmı?
- Bu adnı maña kimse bermedi. Er şey seniñ degeniñ kibi degil. Ağ-Lav adını maña kimse taqmadı. Adım da, mekânım da sensiñ!.. Ne ırcayasıñ?
- Toqta… toqta… Kelip, boğazıma yumruq kibi tıqılma. Nef… nefe… nefesimni kimse… A… a… Ağ-Lav… Canıñ ağırmasın…
- Doğğan künüm, saatim, atta saniyem bar…  Men seniñnen beraber doğdım. Yalıñız sen menden bir saniyege, bir nefeske üykensiñ. Seniñ doğğanıñnı alemge bildirgen de menim…
- Bunıñnen ne demek isteysiñ?
- O yağını özüñ tüşünip tap…

- Demek, sen olmağan olsañ, alem menim oña kelgenimni bilmeycek eken, öylemi?.. Sen qararıñnı qaçırmaysıñmı?
- Qarar degeniñ nedir? Men iç bir şeyni qaçırmayım.
- Ağ-Lav…
- Er şeyni urıp, yıqıp, viranege çevirmege istegen – sensiñ. Men degilim… Ayt maña, ne içün sen meni Salğırğa köterip attıñ? – o şikâyetlenmege başladı. – Onıñ başqa işi yoqtırmı? Zavallı Salğır!.. Köpti, taştı, mañlayını taşlarğa urıp-urıp, çaptı, ğaripçikniñ közleri, azaçıq qaldı,  aqıp tüşeyazdılar…
- Toqta… toqta… sen kimsiñ? – qarşımda oturğan qırcımannıñ üstündeki bıcaqqa, boyun bağına köz taşladım… "Ey, Allahım, bular menim bıcağım ve boyun bağım da! Toqta… Brrrr! Ufff!.. Qaşları, közleri … burun qapaqları… perçemi! Tiliniñ tatlılığı…"
Men birden seskendim. Közlerimni oqladım. "Tövbe, tövbe, estağfirullah… Qarşımda oturğan kişi maña pek tanış. Men onı qaydadır körgen edim… lâkin…"
- Sen - mensiñ, men ise senim, - dedi O.- Tur yeriñden, kel mında!
"Sesi, tavurı, yarı ricağa oşağan  emirleri… turuşı… Tövbe, ya-rabbim, tövbe… Episi menimki… Aa-na, küzgü qarşısında turıp, saçlarını taraması… Ayaqqaplar! Qaverenki, burunları dörtköşelikke üslübleştirilgen mot ayaqqaplar… eki çift?! Ekinci çifti qaydan keldi?.."
O, balaban divar küzgüsi qarşısındaki turıp, de maña, de küzgüdeki öz yansısına baqa. Külümsirey. Menim taacüp ve ayretten biraz büyükleşken közlerime, yanaqlarımnı, çeñgelerimni, qulaqlarımnı ezgelegen ellerimniñ natertip areketlerine baqıp cılmaya:
- Qoparırsıñ. Ezersiñ. Qulaq ve yanaqlarıña yazıq degilmi?
Ellerimni cebime soqmağa areket etip baqtım, olduramadım. Dersiñ olar çuldan yasalğan qoqlanıñ eleri – söz diñleymey ediler.
Küzgü qarşısında turğan Özümniñ… tfuu!.. yanına keldim. Küzgüde eki yansı… men ve… Men… yoq… o…yoq… men… Qolumnı omuzıma qoydım. Omuz, işte… Adiy, etli-kemikli omuz.
- Kerçekten de, biz bir-birimizge oşaymız… boyunımızdaki beñlerimiz, sol yanağımızdaki… baqsa, atta burnumıznıñ üstündeki beñlerimiz bile bir-birine oşaylar, aynı bir şekildeler, - dedim, taqdirgemi, nege bilmem, tabi olıp. O, kene külümsiredi. "Aqılım meni terk ete… yoq, yoq, endi tek etti, ğaliba", dep tüşüncemniñ yumağını çezip yetiştiralmadım, O: "Qorqma, şübelenme, aqlımız bizni terk etmedi,  em de terk etmez", dedi.
- Aqılımız?.. Seniñ "biz"legeniñni añlap olmayım!
- Men – senim, sen ise mensiñ. Bunıñ nesi añlaşılmay.
- Men - Yusufım, sen ise Ağ-Lavsıñ!
- Men Ağ-Lav degilim. Men – Yusufım. Men - senim. Baq, mına, menim de etim-kemigim bar, - dedi ve birden sol ayağındaki çorabını çıqardı.
"Tövbe, ya-Rabbim, çoraplarımız da bir tüste… belki…" O, maña tüşünmege imkân bermey. Külümsirep:
- Ebet, ebet. Çıqar, çıqar çorabıñnı, - dedi.
-Çorabımnı çıqardım. Sol ayağınıñ pancası üstündeki – vallayı, delirmek bir şey degil: berçlerimiz de aynı bir şekilde! - balaban berçni kösterip:
- Hatırlaysıñmı bunı! Pamuq tarlasınıñ eteginde ateş yaqıp oynağanımızda, pamuq sıralarına suv bir tegiz aqsın. Dep suvarıcılar qoyğan qara polietilen trubaçıqlarını çıqarıp ala da, ateşke tuta edik. Trubaçıqlar yanıp, tamçıları yerge zımm-zımm" sızğırıp tamayatqanda tesadufen bizim – kene de "biz" dey!- elimiz silkindi. Ve irigen polietilen tamçısı Nureddiniñ eline barıp "qonğan" edi. O ise, biz bunı aselet yaptıq bellep, açuvlandı ve elindeki yanayatqan trubaçıqnıñ fil hortumı kibi qırmızılı-qaralı başını ayağımızğa basqan edi. Can derdinde ama da qıçırğan ve Nureddinni uracaq olğan ediñ. Lâkin men seni tutıp qalğan edim…
"Ebet… ebet…Bu qadar tafsilâtlıqlarnı O qaydan bile?.. Kerçek… kerçek… Nureddin ayağımnı böyle usulnen "tamğalağan" soñ, men onı aqiqaten de, o vaqıt uracaq, yahşı etip dögecek olğan edim. Lâkin kimdir….(belki, nedir) meni tutıp qalğan edi… Ayağımdaki yanıq yarası tüzelip ketken soñ bile, men ne içündir, şay da, Nureddinni cezalamadım…"
Vallayı, tekmil şaşmaladım. Ştanımnıñ sol balağını biraz köterdim. Tamam tobuğımnıñ yanaşasında balalıqtan qalma daa bir "tamğa". O da ştanınıñ balağını köterip, "öz tamğasını" külümsirep numayış etti. "Tamğalar" aynı şekilde, aynı renkteler….
Berçler deñiz dalğaları kibi meni balalıq çağıma alıp kettiler.
Biz, köy balaları, sığırlarımıznı, qoylarımıznı özen sahilindeki qamışlıq çetinde, ya da pamuq tarlalarına suv aydağan Eki-Arıq arasında otlatıp, baqıp kelgenimizden soñ, aqşam üstü ayaqmaşinalarımızğa minip, köy traktor parkınıñ yanaşasındaki mektep stadionına toplaşa edik. Bizim Gayd-parkımız da, Disney-Lendimiz de, qazah, ya da özbek maallelerinde yaşağan  - biz Komsomol maalesinde yaşay edik – aqranlarımıznen "sulh imzalanğan" yerimiz de, mahkememiz de, gizliden sigaret tütetken yerimiz de, qısqa kelâm, öz alına bıraqılğan fidanlarday ösip yetiştigimiz yer de, işte bizim sevimli stadionımız edi.
Üykenlerniñ biznen işleri yoq edi. Kün tertibimiz – qızlarnıñki bizimkine beñzemey – ordudaki kibi saati-saatinen "işlep çıqılğan" edi. Sabadan üylegece mektepte "yuqusıraymız", üyleden soñ sığır ve qoylarımıznı köy soqaqlarını tozlata-tozlata özen sahiline, ya da Eki-Arıqqa aydaymız, aqşam-üstü – stadion. Qaranlıq tüşken soñ ise, eşeklerimizni arabalarğa yekemiz, çalğı-oraqlarımıznı alamız, babam seni, hocalıqnıñ lütserna tarlalarına yol alamız. Yarı gece avğan soñ qoqulı piçen yüklü arabalarımızğa oturıp evimizge qaytıp kelemiz. Piçenlerni boşatamız, yaydıramız, yuqlamağa yatamız. Mayıs ayından oktâbr ayınace aynı bir kün tertibi!..
Qorantamızda anaydan ğayrı altı can bala bar edi. Babamız erte vefat etti. Anamız hastacan edi. O, bizim içün em ana, em baba oldı. Zavallı anamız neler çekmedi. Biz çil balaçıqları kibi, biri-birimizden kiçik ve yaş edik. Keçinişimiz pek ağır edi. Qısqası, fuqareniñ fuqaresi edik.
Eh-ey, bizge ayaqmaşina qaydan kelsin! Sırtımızda yamavlı ştan, ögümizde makaron şorbası. Ayaqmaşina men ve kiçik qardaşım memet içün yedi kere yuqlap, tüşke kirmegen ay yoldaşı!.. Şay olmağa, şay ama, biz Memetnen ekimiz öz ayaqmaşinamıznı öz ellerimiznen cıydıq!.. Art köpçekni Nureddinden sığırlarıñnı bir afta baqarmız, dep aldıq. Ög köpçekni tizemniñ oğlu "ediye etti". Dümenni Ergaştan, pedallerni Tolegenden aldıq. Qomşumıznıñ oğlu Qoçqar rama berdi. Zıncırnı sınıfdaşım Aşirbaydan almağa mecbur oldıq. Ne içün? Birinciden, zıncır kimsede yoq, tek onda bar. Ekinciden, Aşirbaydan bir şey almaq baş belâsı. Tahtadan totlu mıhnı çıqarıp alğanday alasıñ. Oquv yılı devamında matematikadan kontrol işlerini köçirip almağa berseñ, zıncır seniñki, degen edi… Babam seni, yarı sınıf kontrol işlerini menden bes-bedava köçirip ala. Aşirbay ise, olmaycaq bir şey içün bizge altından paalı zıncırnı bere!..
- Bu berçmi? – O kene külümsireycek oldı, lâkin közüniñ köşesine kelip tüyümlengen yaş tamçısını silip: - Anamıznı hatırladıñ, öylemi?.. Zavallı anamız, zavallı, anamız… aylıq alğan künü mavı beşerlikni uzanıp: "bazarğa barıp, buña ayaqmaşinanañızğa yetişmegen şeyçikleriñni alırsıñız" degeninde, hatırıñdamı, quvançımızdan aqılımıznı çıldırayazğan edik.
Men asabiylenmege başladım.
- "Biz" legeniñ bizlegen, sen endi menim hatıralarımğa da soqulasıñmı?- dep qıçırdım üstüne.
- Bu – bizim  ekimizniñ umumiy hatıramız, - dep cevaplandı özüni sıqmayıp. - Mında: menimki-seniñki, degen şey yoq… lâkin bilmiş ol, biz egiz degilmiz, men seniñ kölgeñ de degilim. Men-senim, sen-mensiñ…. Tobuq yanındaki berç…
O, tıpqı men kibi tüşüne, men tıpqı O kibi tüşünem. Egiz degilmiz, dey. Egiz olmasaq, ağa-qardaş olmasaq, nasıl ola da anamız bir, babamız bir, ola?.. Saçlarımız bir tüste… Beñlerimiz bir şekilde… Hatıralarımız bir…
- Aytçı, baqayım, balalıqta eñ sevgen oyunımız… tfuu!.. oyunım ne edi? – dep soradım yapma kinayenen.
- Ayaqmaşinalarımızğa minip, köy stadionında futbol oynamaq! - dedi o. - Biz qapıcı edik. Aqılıñdamı, o künü Şevket topnı qapığa pek yaqın ketirip tepken edi. Biz ayaqmaşina üstünde qapını qoruy edik. Topqa arslan kibi atıldıq. Şevket gol uralmadı ama, vıznen kelgen ayaqmaşinasını da  çanalıtıp, yetiştiralmadı. Kelip, bar küçnen bizge toqnaşıp, üstümizge üymeleşip yıqıldılar. Sen kiyik bir ses çıqarıp qıçırdıñ. Bizni ayaqmaşinalar ve ayaqmaşinacılar astından tartıp çıqardılar. Kimniñdir, Şevketniñki olsa kerek, ayaqmaşinasınıñ zıncırdan qurtulğan yıldızçığınıñ tişi ayağımızğa saplanıp, etini üzüp, kemigini ağartıp taşlağan edi.
- Olân, sen endi menim çardağımnı tekmil qoparıp aldıñ! - dep qıçırıqlamağa başladım, biraz tınçlanğan soñ mısqılğa keçtim. - Nureddin trubaçıqnen ayağımnı "tamlağanda" berç ekimimzde qala, qıçırmaq meselesi kelgende ise ne içündir yalıñız men qıçıram! Şevketniñ ayaqmaşinası meni saqatlay, ve, kene de yalıñız men qıçıram. Mantığıñ pek hucur! Berçler,  hatıralar ekimiziñki, qıçırmaq menimki, öylemi? Bunı nasıl añlamaq mümkün? Oldı, oldı… def ol!..
O, indemedi. Men esimni toplamağa areket etim. Ne tüşünecegimni de bilmeyim. Miyimdeki yolaçıqlar biri-birinen qarışıp qaldılar.
- Qave içeceksiñmi? - dep soradım yavaşçıqtan. Lâkin ne içün sorağanımnıñ farqına bile barmadım. İşte, nezaketlik!..
- Qara qavenen tütünni içe-içe bizde  ne yürek, aqciger qaldırdıq.
Men nevbetteki sigaretağa elimni uzatacaq oldım. O, ög çaldırdı:
- Toqta yeter…
- O-ooo! Sen daa  menim işlerime kirişecek olasıñmı?
Sigaret qutusından elimni çektim. Ey, Allahım!.. Ne içün oña boysunam?
- Bizim… yoq, yoq… seniñ yaptığıñ şey – oyun, şunıñ içün de er oyunnıñ…
-..Qaideleri bar, deycek olasıñmı?
- Ebet.
- Lâkin bu oyun degil.
- Nedir, aysa? Nedirneniñ qurusımı?
- Kinayeni bıraq…
Lâkin bu – oyundan ğayrı iç bir şey olmağanına işançım qaviy edi. Şunıñ içün olsa kerek, men: barsın, men  O olayım, O ise men olsun, dep özümni tınçlandırmağa tırıştım. Bu oyun qayda alıp barır eken? Özümni mevcut olğan vazeitniñ belgisizliklernen tolu quçağına attım.
Qaideler qabul etildi, efendim! Oyun başlandı!
- Bugün aftanıñ angi künü? – dep soradı O orta yerden.
- Cuma.
- Hmmm… Cumağa ne kelmediñ?
- Seniñ işiñ degil…
- Bazıda geceleri yuqu arasında rahmetli anaynı çağırasıñ. "Ana… anam!" dep sandırıqlaysıñ, evdekilerge yuqu bermeysiñ. Özüñ ise caminiñ yolunı endi taptım degeniñde, onı kene unutasıñ. Anamıznıñ ruhu duağa muhtac.
- İşim çoq edi
- Alla-Taalâ bizge künde yigirmi dört saat, aftada yüz altmız sekiz saatlik vaqıt bere, cumağa yarım saat vaqıtıñnı ayırmaq saña bunca ağırmı, yarım saatke kelip, cemaatnen berabar…
- Oh-ooo! Biz daa vaaz oquy ekenmiz!.. Ülema ekenmiz! Sen özüñ bardıñmı?
- Bardım.
- Aaa-a, mına ne içün aqşam üstü evge qaytayatqanımda trolleybusta Appaz ağa: "Maşalla, oğlum. Er daim seni cumada körem, sizday insanlar cumağa kelseler, bir kün ola bir qalğanlar da caminiñ qapısı angi taraftan açılğanını bilirler", degen eken! Men ise endi qaç aftadan berli camige barmayım. Bugün de barmadım. Men bütün kün işte yıllıq esabat üzerinde baş qattırdım… Mına, esabatlar papkasını evge bile köterip keldim. Yetiştiralmadım. Raatlıq künlerim tekmil harap oldı…
- Faniy dünyanıñ esabatlarından da müim esabat Alla-Taalânıñ aldına barğanda olacaq. Anda "raatlıq künlerim harap olsa da, esabatımnı yazıp bitiririm", degen şey olmaycaq.
- Ey, masalcı, toqta… toqta… - Men zar-zornen külkümni tutıp, onıñ közlerine tikildim. – Sen: "Men – senim, sen ise mensiñ, biz bir bütünlikmiz, bir bütünlikniñ, bir benzerlikniñ qısımlarımız",- dediñ, öylemi?
- Öyle. Lâkin men saña masalcı degilim, - dedi O biraz can ağırtısınen.
- Ebet, ebet!.. Sen – mensiñ, men – senim! – dep, vaziyetni tüzetmege tırıştım. Ya, oyun olğan, oyun – oyun olmalı! – Demek, men ve sen bir bütünlikmiz…
- Bir bütünlikmiz.
- Böyle eken, men cumağa baralmağanımda, sen bar. Barem, cemaat ögünde, kene şu Appaz ağanıñ közleri ögünde yüzüm açıq olur. Sen camige bara ber. Ölülerimizniñ ruhlarına, tirilerimizniñ sağlığına namaz qıl, dua oqu. Men episi bir angi birini yapıp yetiştirmege bilmeyim. Men yapıp yetiştiralmağan şeylerimni sen yap. Ekevleşip areket etsek, oho-ho, dünyanı çevirirmiz! Yusufqa maşalla, derler. Biz – Yusufmız da!
- Menim oqudıqlarım qabul olunmay.
- Ne içün?
- Qan seniñ damarlarıñda aqa, mende ise qan yoq, - dedi O. – Damarlarımda qan aqmay, damarlarımda onıñ yalıñız sesi bar.
- Nesi bar?
- Sesi…
- Nesi?
- Seniñ damarlarıñda aqqan qan mende yoq… mende onıñ davet etici, viran etici, yıqılsam tursatqan, ep ilerige yeteklegen sesi bar.
- Ne içün qan mende, onıñ sesi sende ola eken? Belki, menim damarlarımda da onıñ sesi bardır. Lâkin men onı iç bir kere eşitmedim.
- Em eşitmezsiñ.
- Ne içün? Ne içün? Bunı sen de, men de yahşı bilemiz… Amma men…
- Ne men? Bilmeyim...
       - Damarlarıñda yüz biñ yıllıq qan aqa…
- Felsefeni bıraq…
- Nedir aysa?..
İşte, mına şu "Nedir aysa?" dağdan dağğa başını urıp parlayazğan aks-sada kibi yañğıramağa başladı. Başımnı çil-parça etip yiberecek aks sadadan qurtulmaq istep, başımnı ellerimniñ arasına alıp, sıqtım.
- Bilmeyim… bilmeyim… men yorğunım. Pek yorğunım… Yuqum kele… Kirpiklerim çoyundan quyulğan kibi ağırlaştılar… Ket. Geceñ hayır… bir keldiñ, bir daa kelme… iç bir şey istemeyim…
 - Men bir özüm ketalmayım, - dedi o sakin tavurnen. – Buña küçüm acizlik ete. Beraber keldik, beraber ketecekmiz… ufuqlar artına…

- Qayda?..

Yunus Qandım.
Действия:

0 коммент.:

Yorum Gönder